वरील कार्ड तुम्ही निवडलेल्या शहरासाठी आजचा अभिजित मुहूर्त दाखवतो — ही स्थानिक सौर दुपारच्या (Solar noon) मध्यभागी असलेली एक लहान आणि अत्यंत शुभ वेळ (खिडकी) असते, जी अचूक सूर्योदय आणि सूर्यास्तावरून गणली जाते. तुम्ही निवडलेल्या तारखेसाठी तुम्हाला अभिजित मुहूर्ताची अचूक सुरुवात आणि समाप्ती वेळ दिसेल. सध्या तुम्ही ज्या ठिकाणी आहात तिथला अभिजित मुहूर्त पाहण्यासाठी 'सध्याचे स्थान वापरा' हा पर्याय निवडा; त्यानंतर वेळ आपोआप अद्ययावत होईल.
अभिजित मुहूर्त म्हणजे काय?
अभिजित मुहूर्त (ज्याला Abhijeet Muhurat असेही म्हणतात) हा दिवसातील एक अत्यंत शुभ आणि संक्षिप्त काळ आहे. जेव्हा एखाद्या शुभ कार्यासाठी संपूर्ण मुहूर्त उपलब्ध नसतो, तेव्हा हा काळ नवीन काम सुरू करण्यासाठी सर्वोत्तम मानला जातो. 'अभिजित' या नावाचा अर्थ विजय किंवा यश असा होतो. बहुतांश पंचांग परंपरांनुसार हा मुहूर्त दिवसाच्या बरोबर मध्यभागी (जेव्हा सूर्य आकाशात सर्वोच्च बिंदूवर असतो) येतो, पहाटे किंवा संध्याकाळी नाही. हा काळ चौघडियापेक्षा लहान असतो, पण कागदपत्रांवर सह्या करण्यासाठी, प्रवास सुरू करण्यासाठी किंवा दुकान उघडण्यासाठी तो पुरेसा असतो — अट फक्त एवढीच की तुम्ही ती कृती याच वेळेत सुरू करायला हवी.
अभिजित मुहूर्ताची गणना कशी केली जाते?
सर्वप्रथम स्थानिक सूर्योदयापासून सूर्यास्तापर्यंतचा एकूण वेळ मोजला जातो. या एकूण वेळेचा मध्यबिंदू म्हणजे स्थानिक 'सौर दुपार' (Solar Noon) होय. अभिजित मुहूर्त याच मध्यबिंदूच्या आजूबाजूला (दिवसाच्या ठरावीक भागाने) केंद्रित केलेला असतो. त्यामुळे सूर्योदय आणि सूर्यास्ताच्या वेळा जशा बदलतात, तसा हा मुहूर्तही हलतो. दिल्लीतील हिवाळ्यातील अभिजित मुहूर्ताची वेळ आणि उन्हाळ्यातील वेळ यात फरक असतो; पण दोन्ही वेळा त्या त्या ऋतूनुसार अगदी अचूक असतात.
अभिजित मुहूर्ताचा वापर कधी केला जातो?
दैनंदिन जीवनातील व्यावहारिक पर्याय म्हणून अभिजित मुहूर्त खूप लोकप्रिय आहे. व्यवसायाचे काम सुरू करणे, महत्त्वाचा अर्ज दाखल करणे, पहिले पेमेंट करणे, नवीन अभ्यास सुरू करणे किंवा अत्यंत महत्त्वाची (पण लग्न नसलेली) यात्रा सुरू करण्यासाठी याचा वापर होतो. जेव्हा तिथी आणि नक्षत्रावरून सविस्तर मुहूर्त काढण्यासाठी ज्योतिषी उपलब्ध नसतो, तेव्हा अनेक मंदिरांतील दिनदर्शिका आणि व्यावसायिक नियोजक अभिजित मुहूर्ताची निवड करतात.
इतर पंचांग घटक कधी तपासले पाहिजेत?
अभिजित मुहूर्त अतिशय शुभ मानला जातो, पण तो सर्वसमावेशक नाही. काही परंपरांनुसार बुधवारी अभिजित मुहूर्त पाळला जात नाही. तसेच, जर त्या दिवशी 'राहुकाळ' सारखा मोठा अशुभ काळ अभिजित मुहूर्तावर येत असेल, तर गंभीर कामांसाठी तो टाळला जातो. विवाह, गृहप्रवेश आणि इतर मोठ्या समारंभांसाठी केवळ अभिजित मुहूर्त पुरेसा नसून, त्यासाठी तिथी, नक्षत्र, योग आणि कौटुंबिक पद्धतीनुसार संपूर्ण मुहूर्त काढणे आवश्यक असते. अत्यंत महत्त्वाच्या कामांसाठी अभिजित मुहूर्तासोबतच तुमच्या शहराचा राहुकाळ आणि पंचांग नक्की तपासा.
अभिजित मुहूर्त आणि दुपारच्या इतर संकल्पना
अभिजित मुहूर्ताचा घड्याळावरील दुपारच्या १२ वाजेशी किंवा ऑफिसच्या जेवणाच्या वेळेशी (Lunch time) गोंधळ करू नका. हा मुहूर्त खगोलीय मध्यान्हाशी (Solar Noon) जोडलेला आहे, जो अक्षांश आणि ऋतूनुसार बदलत असतो. तसेच, अभिजित मुहूर्त हा 'अभिजित नक्षत्रा'पासून वेगळा आहे — दैनंदिन पंचांगात अभिजित मुहूर्त हा नेहमी दुपारची शुभ वेळ दर्शवण्यासाठीच वापरला जातो.
या वेळा कशा काढल्या जातात?
स्विस एफेमेरिस (Swiss Ephemeris) वापरून तुमच्या अक्षांश-रेखांशांसाठी अचूक सूर्योदय आणि सूर्यास्त काढले जातात. त्यानंतर दिवसाच्या मध्यबिंदूवरून प्रमाणित पंचांग पद्धतीनुसार पारंपरिक अभिजित काळ ठरवला जातो. टाइमझोन आणि डेलाइट सेव्हिंग टाइम (DST) मुळे भारताबाहेरही ही वेळ अत्यंत अचूक राहते. आमची शहरनिहाय पाने (City pages) देखील हीच पद्धत वापरतात, त्यामुळे तुम्हाला मिळणारी वेळ त्या शहराच्या खऱ्या आकाशाच्या स्थितीशी तंतोतंत जुळते.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
- आज अभिजित मुहूर्त कोणता आहे?
- वर दाखवलेल्या वेळा तुमच्या निवडलेल्या शहरासाठी आजचा अभिजित मुहूर्त दर्शवतात — दुपारच्या या शुभ वेळेची सुरुवात आणि समाप्ती तुम्हाला दिसेल. दुसरा दिवस किंवा शहराचा मुहूर्त हवा असल्यास वरील तारीख किंवा शहर बदला.
- अभिजित मुहूर्ताचा कालावधी किती असतो?
- पारंपरिकदृष्ट्या हा काळ स्थानिक दिवसाच्या मध्यबिंदूभोवती साधारणपणे ४८ मिनिटांचा असतो. तरीही तुमच्या पंचांगाच्या नियमांनुसार यात थोडाफार बदल होऊ शकतो. वरील तक्त्यात दिलेली सुरुवात आणि समाप्तीची वेळ खास तुमच्या शहरासाठी अचूकपणे काढलेली आहे.
- अभिजित मुहूर्त दररोज एकाच वेळी असतो का?
- नाही. सूर्योदय आणि सूर्यास्ताच्या वेळा रोज बदलत असल्याने हा मुहूर्तही दररोज बदलतो. एकाच शहरातही ऋतूनुसार घड्याळावरील अभिजित मुहूर्ताच्या वेळात फरक पडतो.
- बुधवारी अभिजित मुहूर्त वापरता येतो का?
- काही प्रादेशिक परंपरांनुसार बुधवारी अभिजित मुहूर्त टाळला जातो; तर काही जण कोणत्याही निर्बंधाशिवाय त्याचा वापर करतात. जर तुमच्या कुटुंबातील प्रथेनुसार तो टाळला जात असेल, तर महत्त्वाच्या कामांसाठी त्याचे पालन करावे.
- लग्नासाठी अभिजित मुहूर्त शुभ मानला जातो का?
- लग्नासारख्या मोठ्या समारंभांसाठी केवळ अभिजित मुहूर्त पुरेसा नसून, त्यासाठी ज्योतिषी किंवा पुजाऱ्याकडून काढलेला संपूर्ण व सविस्तर मुहूर्तच पाहावा. अभिजित मुहूर्त हा दैनंदिन महत्त्वाच्या कामांसाठी झटपट आणि पारंपरिक शुभ वेळ मिळवण्यासाठी उत्तम आहे.
- अभिजित मुहूर्त शहरांनुसार बदलतो का?
- होय. सौर दुपार (Solar noon) ही स्थानिक सूर्योदय आणि सूर्यास्तावर अवलंबून असते, त्यामुळे एकाच तारखेला वेगवेगळ्या शहरांत अभिजित मुहूर्ताच्या वेळा वेगवेगळ्या असू शकतात.
- अभिजित मुहूर्त आणि अमृत चौघडिया यात काय फरक आहे?
- अमृत चौघडिया ही वारानुसार फिरणारी दिवसाच्या आठ भागांपैकी एक शुभ वेळ आहे. तर अभिजित मुहूर्त हा दिवसाच्या बरोबर मध्यभागी येणारा निश्चित काळ आहे. काही वेळा हे दोन्ही एकाच वेळी येऊ शकतात, पण त्यांच्या गणनेची पद्धत वेगळी आहे.
- अभिजित मुहूर्त आणि राहुकाळ एकाच वेळी आल्यास काय करावे?
- अत्यंत महत्त्वाच्या कामांसाठी राहुकाळ आणि इतर अशुभ काळांपासून मुक्त असलेली वेळच निवडली जाते. मात्र, नेहमीच्या दैनंदिन कामांसाठी जर थोडा राहुकाळ अभिजित मुहूर्तावर येत असेल, तरी अनेक लोक अभिजित मुहूर्तालाच प्राधान्य देतात. विवाह आणि मोठ्या समारंभांसाठी नेहमी कुटुंबातील ज्येष्ठ किंवा पुजाऱ्याचा सल्ला घ्यावा.
