वरील तक्ता तुम्ही निवडलेल्या शहरासाठी आजचा राहुकाळ दाखवतो — हा राहू ग्रहाशी जोडलेला अशुभ काळ असून तो स्थानिक सूर्योदय आणि सूर्यास्तावरून काढला जातो. दिवसाचा राहुकाळ आणि लागू असल्यास रात्रीचा राहुकाळ या दोन्हीच्या अचूक सुरुवात व समाप्तीच्या वेळा यात दिसतील. सध्या तुम्ही ज्या ठिकाणी आहात तिथला राहुकाळ पाहण्यासाठी 'सध्याचे स्थान वापरा' हा पर्याय निवडा; तक्ता आपोआप अद्ययावत होईल. राहुकाळ हा वास्तविक दिवसप्रकाशाचा आठवा भाग असल्याने, त्याची लांबी ऋतू आणि अक्षांशानुसार कमी-जास्त होते.
राहुकाळ म्हणजे काय?
राहुकाळ (ज्याला राहु काल किंवा राहुकालम असेही म्हणतात) हा वैदिक ज्योतिषशास्त्रातील राहू ग्रहाशी (चंद्राचा उत्तर बिंदू / North Node) जोडलेला दररोज येणारा एक अशुभ कालावधी आहे. परंपरेनुसार, या काळात कोणतेही महत्त्वाचे आणि नवीन काम सुरू करू नये — जसे की लग्न, नवीन व्यवसाय सुरू करणे, लांबचा प्रवास, मोठी खरेदी किंवा इतर शुभ कार्ये. राहुकाळ म्हणजे संपूर्ण दिवसावर निर्बंध नसून, जेवण करणे, नेहमीचा प्रवास किंवा सुरू असलेली कामे चालू ठेवण्यास कोणतीही अडचण नसते. या पानावरील तक्ता आज तुमच्या शहरात राहुकाळ कधी सुरू होतो आणि कधी संपतो हे अचूकपणे दाखवतो.
राहुकाळाची गणना कशी केली जाते?
स्थानिक सूर्योदयापासून सूर्यास्तापर्यंतचा दिवसाचा कालावधी आठ समान भागांमध्ये विभागला जातो. बारा तासांच्या दिवसात प्रत्येक भाग साधारणपणे ९० मिनिटांचा असतो. मात्र, याची अचूक लांबी खऱ्या आकाशाच्या स्थितीनुसार बदलते — उन्हाळ्यात हा काळ मोठा असतो आणि हिवाळ्यात लहान असतो. दिवसाच्या या आठ भागांपैकी एक भाग राहुकाळ असतो, आणि तो भाग कोणता हे त्या दिवसाच्या वारावर अवलंबून असते. भारतात आणि परदेशात यासाठी एकच नियम लागू आहे; फक्त शहर आणि तारखेनुसार सूर्योदय-सूर्यास्ताच्या वेळा बदलतात.
कोणत्या वारी कितवा भाग राहुकाळ असतो?
प्रत्येक वाराला सूर्योदयापासून मोजलेला एक विशिष्ट भाग राहुकाळ म्हणून निश्चित केलेला असतो — तो घड्याळावरील कोणतीही स्थिर वेळ नसते.
रविवार आणि सोमवार
रविवारी राहुकाळ सूर्यास्तापूर्वीच्या आठव्या (शेवटच्या) भागात येतो. तर सोमवारी सूर्योदयानंतरच्या दुसऱ्या भागात राहुकाळ येतो. घड्याळातील वेळा दररोज बदलतात कारण दिवसप्रकाशाच्या लांबीनुसार राहुकाळाचे भाग मोठे किंवा लहान होतात.
मंगळवार, बुधवार आणि गुरुवार
मंगळवारी सातव्या, बुधवारी पाचव्या आणि गुरुवारी सहाव्या भागात राहुकाळ असतो. हे वाराचे नियम सर्व पारंपरिक पंचांगांमध्ये व बहुतांश छापील दिनदर्शिकांमध्ये (कॅलेंडर) समान असतात.
शुक्रवार आणि शनिवार
शुक्रवारी सूर्योदयानंतर तिसऱ्या भागात, तर शनिवारी दिवसाच्या पहिल्याच भागात (लवकर सकाळी) राहुकाळ येतो. अनेक लोक शनिवारचा राहुकाळ अधिक काळजीपूर्वक पाहतात कारण तो सूर्योदयानंतर लगेच सुरू होतो.
राहुकाळ, गुलिक काळ आणि यमगंड
दक्षिण भारतीय पंचांगांमध्ये दररोज तीन अशुभ काळ पाळले जातात: राहुकाळ, यमगंड आणि गुलिक काळ. हे तिन्ही काळ दिवसाचे आठ भाग करूनच काढले जातात, फक्त प्रत्येक वाराला त्यांचा क्रम वेगळा असतो. हे पान केवळ राहुकाळावर केंद्रित आहे; गुलिक आणि यमगंड संपूर्ण पंचांग किंवा आमच्या विशेष लेखांमध्ये पाहायला मिळतील. अत्यंत महत्त्वाच्या कामांसाठीच हे तिन्ही काळ पाहिले जातात; पण दैनंदिन नियोजनासाठी भारतभर फक्त राहुकाळ पाहण्याची पद्धत अधिक रूढ आहे.
राहुकाळात कोणती कामे टाळावीत आणि कोणती सुरू ठेवावीत?
ज्या कामाचा निर्णय एकदा घेतल्यावर बदलता येत नाही — उदा. करारावर सही करणे, नवीन उत्पादन बाजारात आणणे (Product Launch), तीर्थयात्रेला निघणे किंवा लग्नाचा मुहूर्त निश्चित करणे — अशा नवीन सुरुवाती राहुकाळात जाणीवपूर्वक टाळाव्यात. नेहमीचे ऑफिसचे काम, शाळा, स्वयंपाक आणि विश्रांती या गोष्टींना राहुकाळाचा कोणताही बाध नसतो. काही कुटुंबे हे नियम अत्यंत काटेकोरपणे पाळतात; आम्ही या वेळा केवळ माहितीसाठी दिल्या आहेत, जेणेकरून तुम्ही तुमच्या प्रथेनुसार निर्णय घेऊ शकाल.
या वेळा कशा काढल्या जातात?
स्विस एफेमेरिस आणि तुमच्या शहराच्या भौगोलिक अक्षांश-रेखांशांवरून अचूक खगोलीय सूर्योदय आणि सूर्यास्त काढले जातात; आणि संबंधित पंचांगासाठी लाहिरी अयनांश वापरला जातो. जागतिक 'डेलाइट सेव्हिंग टाइम' (DST) IANA टाइमझोन डेटाबेसमधून घेतला जातो. त्यामुळे आमच्या या वेबपेजवरील वेळा स्थान-जागरूक पंचांग ॲप्स आणि पारंपरिक पंचांगांशी तंतोतंत जुळतात.
