वरील तक्ता तुम्ही निवडलेल्या शहरासाठी आजचा राहुकाळ दाखवतो — हा राहू ग्रहाशी जोडलेला अशुभ काळ असून तो स्थानिक सूर्योदय आणि सूर्यास्तावरून काढला जातो. दिवसाचा राहुकाळ आणि लागू असल्यास रात्रीचा राहुकाळ या दोन्हीच्या अचूक सुरुवात व समाप्तीच्या वेळा यात दिसतील. सध्या तुम्ही ज्या ठिकाणी आहात तिथला राहुकाळ पाहण्यासाठी 'सध्याचे स्थान वापरा' हा पर्याय निवडा; तक्ता आपोआप अद्ययावत होईल. राहुकाळ हा वास्तविक दिवसप्रकाशाचा आठवा भाग असल्याने, त्याची लांबी ऋतू आणि अक्षांशानुसार कमी-जास्त होते.
राहुकाळ म्हणजे काय?
राहुकाळ (ज्याला राहु काल किंवा राहुकालम असेही म्हणतात) हा वैदिक ज्योतिषशास्त्रातील राहू ग्रहाशी (चंद्राचा उत्तर बिंदू / North Node) जोडलेला दररोज येणारा एक अशुभ कालावधी आहे. परंपरेनुसार, या काळात कोणतेही महत्त्वाचे आणि नवीन काम सुरू करू नये — जसे की लग्न, नवीन व्यवसाय सुरू करणे, लांबचा प्रवास, मोठी खरेदी किंवा इतर शुभ कार्ये. राहुकाळ म्हणजे संपूर्ण दिवसावर निर्बंध नसून, जेवण करणे, नेहमीचा प्रवास किंवा सुरू असलेली कामे चालू ठेवण्यास कोणतीही अडचण नसते. या पानावरील तक्ता आज तुमच्या शहरात राहुकाळ कधी सुरू होतो आणि कधी संपतो हे अचूकपणे दाखवतो.
राहुकाळाची गणना कशी केली जाते?
स्थानिक सूर्योदयापासून सूर्यास्तापर्यंतचा दिवसाचा कालावधी आठ समान भागांमध्ये विभागला जातो. बारा तासांच्या दिवसात प्रत्येक भाग साधारणपणे ९० मिनिटांचा असतो. मात्र, याची अचूक लांबी खऱ्या आकाशाच्या स्थितीनुसार बदलते — उन्हाळ्यात हा काळ मोठा असतो आणि हिवाळ्यात लहान असतो. दिवसाच्या या आठ भागांपैकी एक भाग राहुकाळ असतो, आणि तो भाग कोणता हे त्या दिवसाच्या वारावर अवलंबून असते. भारतात आणि परदेशात यासाठी एकच नियम लागू आहे; फक्त शहर आणि तारखेनुसार सूर्योदय-सूर्यास्ताच्या वेळा बदलतात.
कोणत्या वारी कितवा भाग राहुकाळ असतो?
प्रत्येक वाराला सूर्योदयापासून मोजलेला एक विशिष्ट भाग राहुकाळ म्हणून निश्चित केलेला असतो — तो घड्याळावरील कोणतीही स्थिर वेळ नसते.
रविवार आणि सोमवार
रविवारी राहुकाळ सूर्यास्तापूर्वीच्या आठव्या (शेवटच्या) भागात येतो. तर सोमवारी सूर्योदयानंतरच्या दुसऱ्या भागात राहुकाळ येतो. घड्याळातील वेळा दररोज बदलतात कारण दिवसप्रकाशाच्या लांबीनुसार राहुकाळाचे भाग मोठे किंवा लहान होतात.
मंगळवार, बुधवार आणि गुरुवार
मंगळवारी सातव्या, बुधवारी पाचव्या आणि गुरुवारी सहाव्या भागात राहुकाळ असतो. हे वाराचे नियम सर्व पारंपरिक पंचांगांमध्ये व बहुतांश छापील दिनदर्शिकांमध्ये (कॅलेंडर) समान असतात.
शुक्रवार आणि शनिवार
शुक्रवारी सूर्योदयानंतर तिसऱ्या भागात, तर शनिवारी दिवसाच्या पहिल्याच भागात (लवकर सकाळी) राहुकाळ येतो. अनेक लोक शनिवारचा राहुकाळ अधिक काळजीपूर्वक पाहतात कारण तो सूर्योदयानंतर लगेच सुरू होतो.
राहुकाळ, गुलिक काळ आणि यमगंड
दक्षिण भारतीय पंचांगांमध्ये दररोज तीन अशुभ काळ पाळले जातात: राहुकाळ, यमगंड आणि गुलिक काळ. हे तिन्ही काळ दिवसाचे आठ भाग करूनच काढले जातात, फक्त प्रत्येक वाराला त्यांचा क्रम वेगळा असतो. हे पान केवळ राहुकाळावर केंद्रित आहे; गुलिक आणि यमगंड संपूर्ण पंचांग किंवा आमच्या विशेष लेखांमध्ये पाहायला मिळतील. अत्यंत महत्त्वाच्या कामांसाठीच हे तिन्ही काळ पाहिले जातात; पण दैनंदिन नियोजनासाठी भारतभर फक्त राहुकाळ पाहण्याची पद्धत अधिक रूढ आहे.
राहुकाळात कोणती कामे टाळावीत आणि कोणती सुरू ठेवावीत?
ज्या कामाचा निर्णय एकदा घेतल्यावर बदलता येत नाही — उदा. करारावर सही करणे, नवीन उत्पादन बाजारात आणणे (Product Launch), तीर्थयात्रेला निघणे किंवा लग्नाचा मुहूर्त निश्चित करणे — अशा नवीन सुरुवाती राहुकाळात जाणीवपूर्वक टाळाव्यात. नेहमीचे ऑफिसचे काम, शाळा, स्वयंपाक आणि विश्रांती या गोष्टींना राहुकाळाचा कोणताही बाध नसतो. काही कुटुंबे हे नियम अत्यंत काटेकोरपणे पाळतात; आम्ही या वेळा केवळ माहितीसाठी दिल्या आहेत, जेणेकरून तुम्ही तुमच्या प्रथेनुसार निर्णय घेऊ शकाल.
या वेळा कशा काढल्या जातात?
स्विस एफेमेरिस आणि तुमच्या शहराच्या भौगोलिक अक्षांश-रेखांशांवरून अचूक खगोलीय सूर्योदय आणि सूर्यास्त काढले जातात; आणि संबंधित पंचांगासाठी लाहिरी अयनांश वापरला जातो. जागतिक 'डेलाइट सेव्हिंग टाइम' (DST) IANA टाइमझोन डेटाबेसमधून घेतला जातो. त्यामुळे आमच्या या वेबपेजवरील वेळा स्थान-जागरूक पंचांग ॲप्स आणि पारंपरिक पंचांगांशी तंतोतंत जुळतात.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
- आत्ता राहुकाळ चालू आहे का?
- वरील तक्त्यामध्ये सध्या हायलाइट केलेला भाग किंवा तुमच्या शहराची सध्याची वेळ ज्या ओळीत येत आहे, तो भाग तपासा. गरज असल्यास शहर आणि तारीख बदलून पहा; कारण राहुकाळ ठिकाण आणि तारखेनुसार बदलतो.
- आज राहुकाळाचा अवधी (Duration) किती आहे?
- तो तुमच्या शहरात आज झालेल्या स्थानिक सूर्योदय आणि सूर्यास्ताच्या एकूण वेळेचा आठवा भाग असतो. उन्हाळ्यात हा काळ मोठा असतो, तर हिवाळ्यात तो लहान असतो.
- राहुकालम आणि राहुकाळ हे दोन्ही एकच आहेत का?
- होय. राहुकालम, राहु काल आणि राहुकाळ या सर्व एकाच अशुभ काळाच्या वेगवेगळ्या नावांच्या लेखनशैली आहेत. त्यांची गणना पद्धत एकच आहे.
- राहुकाळ रात्रीच्या वेळीही असतो का?
- काही परंपरांनुसार सूर्यास्तापासून दुसऱ्या दिवशीच्या सूर्योदयापर्यंतच्या रात्रीच्या वेळेचेही आठ भाग करून रात्रीचा राहुकाळ पाहिला जातो. जर वरील तक्त्यात रात्रीचा विभाग उपलब्ध असेल, तर तो दिवसासारख्याच नियमांवर आधारित असतो.
- राहुकाळात प्रवास करता येतो का?
- नेहमीचा प्रवास आणि सुरू असलेला प्रवास चालू ठेवण्यास हरकत नाही. मात्र, परंपरेनुसार एखादा अत्यंत महत्त्वाचा, लांबचा किंवा शुभ यात्रेचा नवीन प्रवास राहुकाळात सुरू करणे टाळावे असे मानले जाते.
- दुसऱ्या शहरात राहुकाळाची वेळ वेगळी का असते?
- सूर्योदय आणि सूर्यास्ताच्या वेळा प्रत्येक ठिकाणी वेगवेगळ्या असतात. त्यामुळे दिवसप्रकाशाचे आठ भाग आणि साहजिकच राहुकाळाच्या घड्याळावरील वेळा एकाच तारखेला वेगवेगळ्या शहरांत बदलतात.
- राहुकाळाची वेळ दर आठवड्याला सारखीच का असते?
- कोणत्या भागात राहुकाळ येणार हे वारावरून ठरते, त्यामुळे तोच नमुना दर आठवड्याला पुनरावृत्ती होतो (उदा. दर रविवारी शेवटचा भाग). तरीही सूर्योदय आणि सूर्यास्ताच्या वेळा ऋतूनुसार बदलत असल्याने, दर आठवड्याला घड्याळातील राहुकाळाची वेळ किंचित बदललेली असते.
- राहुकाळ हा होरा किंवा चौघडियापेक्षा कसा वेगळा आहे?
- होरा हा सूर्योदयापासून प्रत्येक तासाला एका ग्रहाचे नियंत्रण देतो. चौघडिया दिवसाचे आठ भाग करून त्यांना शुभ/अशुभ नावे देते. तर राहुकाळ हा दिवसाच्या आठ भागांपैकी केवळ एक विशिष्ट अशुभ काळ (खिडकी) दर्शवतो, जो राहू ग्रहाशी जोडलेला आहे.
